Loading ...

Từ chiếc phao câu cá trong ký ức tuổi thơ đến thiết bị đo mực nước hồ và trị thủy

19 Tháng Hai 2018 - Theo ICTDaNang
Lượt xem: 957     Phản hồi: 0

(ictdanang) - Kiểm soát lượng nước đến hồ thủy điện thời gian qua là vấn đề nóng không chỉ với giới quản lý, vận hành hồ mà đã trở thành vấn đề chung của cộng đồng. Vấn đề mấu chốt là làm sao biết mực nước trong hồ chứa tăng/giảm từng phút và chính xác đến từng milimét.

 

Một “Thiết bị đo mực nước hồ” chính xác đến milimét đã được nghiên cứu, chế tạo thành công, đưa vào lắp đặt, sử dụng, phát huy hiệu quả.

Công trình được tặng thưởng cấp quốc gia và tiếp đó được Chủ tịch UBNDTP Đà Nẵng tặng Bằng khen. Cộng đồng khoa học đã dành sự trân trọng, ngưỡng mộ, khi tên tác giả công trình được xướng danh đầu tiên, tại "Lễ khen thưởng các cá nhân có thành tích xuất sắc trong hoạt động khoa học - công nghệ - sáng tạo 2017" của thành phố Đà Nẵng.

Kỹ sư Phạm Phong đón nhận Bằng khen của Chủ tịch UBNDTP và hoa chúc mừng từ Phó Chủ tịch Hồ Kỳ Minh, Giám đốc Sở Khoa học-Công nghệ TP Thái Bá Cảnh.

- Ảnh: T.Ngọc.


Trả lại "tên cho em"...


Thủy điện xả lũ là cụm từ kinh hoàng đối với dân cư vùng hạ du thủy điện mỗi khi lũ về. Thủy điện là tội đồ của xã hội, mùa khô thì tích nước, mùa mưa thì xả lũ! Rất nhiều phản ánh như vậy trên báo, đài và không một ai dám nói điều ngược lại.

Nói theo thì rất dễ nhưng phản biện là rất khó vì phải chứng minh, phải có số liệu, phải có lý luận, phải có vị trí,...

“Tôi nói ngay để anh không ngạc nhiên, tôi không là “dân thủy lợi”, tôi là “dân cơ khí chế tạo”, tôi đã làm nhiều về cơ khí chính xác. Do vậy, khi chuyển sang “địa hạt mới”, dù rất đam mê nghiên cứu để giải quyết các vấn đề liên quan đến thủy điện, tôi đã gặp quá nhiều khó khăn – ông Phạm Phong, Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần (CTCP) Sông Ba (gọi tắt là SBA) chia sẻ, mở đầu đầu câu chuyện.

Trên bàn làm việc của ông, ngồn ngộn giấy tờ, hồ sơ, nhiều nhất là bản vẽ. Ông cho biết mình đã nghiên cứu thành công về thiết bị đo mực nước hồ chính xác đến milimét, về đường cong xả lũ theo mô hình thực, về xả lũ đơn hồ hợp lý và hiện đang nghiên cứu về xả lũ liên hồ Sông Ba, sông Vu Gia - Thu Bồn, sông Hồng, …

Nửa đầu năm 2016, tỉnh Gia Lai và Đăklăk bị khô hạn nặng, nhưng tại vùng công trình thủy điện Krông H’Năng (do CTCP Sông Ba vận hành) tình trạng khô hạn được cải thiện rất nhiều ở 2 huyện gần công trình. Đó là nhờ cuối năm 2015,Thủy điện Krông H’Năng đã tích nước đạt cao trình 254,25m (thời điểm lúc đó vào cuối đông) và đã tạo cho mạch nước ngầm dâng cao hơn 20 mét khi chuyển sang xuân hè.

Nhân dân quanh vùng lòng hồ Xã Cư Prao, Huyện M’Drak tỉnh Đăk lăk nhờ đó vẫn đủ nước dùng trong sinh hoạt và tưới tiêu. Nhà máy vận hành hàng ngày 2 giờ, xả xuống vùng hạ du huyện Krông Pa (Gia Lai) gần 500.000 mét khối nước mỗi ngày, vô cùng lợi ích cho đồng bào.

“Thủy điện không có lỗi gì hết, thủy điện rất hữu ích: sử dụng nước tự nhiên để sản xuất được điện, điều tiết nước từ mùa mưa sang mùa kiệt, nâng cao mực nước ngầm, tạo thêm vùng vi khí hậu ẩm khi oi bức,..” – ông nhấn mạnh. Vấn đề lớn nhất là chúng ta xử lý chưa tốt việc xả lũ. Chúng tôi đã trăn trở nhiều và đã thành công trong nghiên cứu xả lũ hợp lý cho thủy điện Krông H’Năng, và nghiên cứu nầy sẽ áp dụng được cho các hồ khác tại Việt Nam. Thủy điện không phải là tội đồ, thủy điện là có ích cho xã hội.

Vậy, phải trả lại sự hữu ích của thủy điện cho cái tên thủy điện. Tôi hay nói trả lại tên cho em là vì thế”.

Tác giả phát minh chia sẻ với một Nhà báo số liệu thủy văn do thiết bị đo mực nước hồ đo được từ lòng hồ thủy điện Krông H’năng (Gia Lai), tự động truyền về điện thoại của cá nhân ông (đang làm việc ở Đà Nẵng).

-Ảnh: T.Ngọc.


Ký ức chiếc phao câu cá dập dềnh trên vùng đầm phá quê hương

Quê Tổng Giám đốc Phạm Phong ở một vùng đầm phá thuộc huyện Phú Vang (Thừa Thiên-Huế).
 
Thuở nhỏ, ông hay ra vùng đầm xem mọi người câu cá. Các bạn cùng trang lứa xem câu được cá gì và câu được bao nhiêu cá. Ông cũng vậy nhưng ông còn vấn vương đến chiếc phao câu, phao luôn nổi trên mặt nước, khi cá đớp mồi giật dây câu, phao chìm xuống mặt nước, người câu cá hỉ giật cần lên cao, là câu được cá.
 
Nhưng có khi phao bị chìm rồi nổi lên lại mà không phải do cá cắn câu? Vì sao có hiện tượng nầy? Câu hỏi đó đã tồn tại từ tuổi thơ cho đến khi vận hành xả lũ tại hồ thủy điện Krông H’năng. Và đây là chính là nguyên lý để ông sáng chế “Thiết bị đo mực nước hồ chính xác đến milimet” và giành được giải thưởng cao.

Thiết bị của ông đã dựa trên nguyên tắc sử dụng phao đo trên mặt nước, phao đo này được kết nối với một bộ phận giảm chấn nằm chìm sâu dưới mặt nước. Khi mặt hồ dao động do gió và sóng ngang, thì cơ cấu giảm chấn nằm sâu dưới nước không bị ảnh hưởng sẽ giữ cho phao không bị tác động do dao động của mặt hồ. Do đó đo chính xác mực nước trên mặt hồ.

“Thiết bị đo mực nước hồ chính xác đến milimét” của ông đã được đưa vào lắp đặt vận hành tại các Nhà máy thủy điện Krông H’năng, Khe Diên, Đrây H’linh, Đăkmi 4

và một số hồ khác. -Ảnh: Phan Việt.

Yếu tố chính xác đến milimét nghe qua có vẻ bình thường, nhưng trên thực tế, tùy lòng hồ, 1 milimét trong đo đạc toàn hồ Krông H’năng, tương đương 13.000 m3 nước, tương đương lũ về 200 m3/s. Khi biết chính xác nước dâng lên 1milimet trong 1 phút thì đã biết lũ đang về với lưu lượng 200m3/s, từ đó có cơ sở vận hành điều tiết lũ hợp lý.

Đây chính là vận hành lũ theo thời gian thực. Một nghiên cứu đưa đến ứng dụng vô cùng ý nghĩa.

Đến nay “Thiết bị đo mực nước hồ” của ông đã được đưa vào lắp đặt vận hành tại các Nhà máy thủy điện Krông H’năng, Khe Diên, Đrây H’linh, Đăkmi 4 và một số hồ khác.

Ít ai biết rằng, từ hình ảnh chiếc phao câu cá của những người dân nghèo đi câu cá trên vùng đầm phá quê ông, chiếc phao mộc dập dềnh như thân phận những con người lam lũ, chính là điểm khởi nguồn cho ý tưởng sáng chế sau đó của một người con quê hương đầm phá.

“Tôi quan tâm thủy lợi, thủy điện cũng vì một phần trong ký ức tôi hình ảnh vùng quê nghèo khát nước khó nhạt phai. Nhìn đâu cũng toàn là cát trắng, cát mênh mông, dưới cát không có nước, trồng cây bạch đàn, một loài cây có thể chịu hạn, chịu mặn. Vậy mà bạch đàn cũng không sống nổi,…” – ông nhớ lại và bùi ngùi kể.

Không đối phó "suông" với quy trình mà phải hướng đến sáng tạo phục vụ cộng đồng

Năm 2010, thủy điện Krông H’năng được đưa vào vận hành phát điện. Đến cuối năm thì nhà máy bắt đầu vận hành xả lũ. Nhìn mặt nước hồ tung tóe trên các vạch thủy chỉ trắng đỏ sơn sẵn trên tường đập tràn do sóng vỗ mạnh,… Ông Phạm Phong băn khoăn, đầu trăn trở khi không thể biết được lưu lượng nước đang đến, càng không thể dự báo cho các giờ đến và thời điểm nào bắt đầu vận hành xả lũ !

“Quy trình vận hành liên hồ Sông Ba yêu cầu: Chủ hồ trước khi xả lũ phải thông báo đến chính quyền và địa phương trước 2 giờ, tôi đã chỉ đạo Công ty cần đo mưa 2 giờ/lần! Một số cán bộ thủy lợi lâu năm phản đối kịch liệt vì Nhà nước quy định đo mưa phải 24 giờ/lần, khi mưa lớn mới đo 12 giờ/lần, chúng ta không thể thực hiện được! Nhưng với quyết tâm đổi mới, cuối cùng Công ty vẫn quyết tâm mạnh dạn thực hiện và đã thực hiện được.

Từ lượng mưa thực đo đơn giản đó, tôi và các cộng sự đã tính toán được dự báo lượng nước đến và thời gian chảy đến hồ tương đối hợp lý. Dẫn đến thủy điện Krông H’năng đáp ứng bước đầu theo yêu cầu của quy trình quy định ngay trong năm 2011” – ông nhớ lại và kể.

Tháng 6/2012, Ban Khoa học-Công nghệ và Môi trường (Đại học Đà Nẵng), Trường Đại học Bách khoa Đà Nẵng tổ chức Hội thảo khoa học về “An toàn trong xây dựng đập và vận hành hồ chứa”. Hội thảo thu hút sự quan tâm đặc biệt của nhiều giới bởi đây cũng là thời điểm vấn đề thủy điện ở miền Trung trở thành “thời sự nóng”: Thủy điện Sông Tranh 2 đang xảy ra sự cố nước thấm qua thân đập, đe dọa an toàn đập và bắt đầu xảy ra các trận động đất kích thích, thủy điện A Vương xả lũ kinh hoàng,...

Tại hội thảo, ông Phạm Phong đã góp một đề tài “gây sốc” : “Xả lũ hợp lý tại Thủy điện Krông H’Năng và bài học kinh nghiệm về xả lũ”....

Tác giả dành nhiêu tâm huyết, công sức nghiên cứu lũ. -Ảnh: T.Ngọc. 



Ròng rã nhiều năm tiếp theo, giải pháp xả lũ hợp lý được mở rộng nghiên cứu. Đến năm 2016 đã đạt thêm nhiều kết quả mới như: đo mực nước hồ chính xác đến centimet rồi milimet, đo mưa tự động gửi tin nhắn, áp dụng tính toán lượng nước về từ lượng mưa đo được theo chương trình HEC-HMS của Hải quân Hoa kỳ, nghiên cứu đường cong quá trình lưu lượng lũ đến để xả lũ êm,… Tất cả đã được SBA tổng hợp cơ sở dữ liệu, xây dựng phát triển và hoàn chỉnh thành công nghệ xả lũ SBA.

Từ thành này và với tất cả tâm huyết, ông Phạm Phóng cùng cộng sự đã chế tạo, lắp đặt thành công: Thiết bị đo mưa tự động gửi số liệu qua tin nhắn sms, mạng internet hoặc vệ tinh (đã được lắp đặt tại các Nhà máy thủy điện Krông H’năng, Khe Diên, Sông Bung 4A,5,6, v.v…).

“Thiết bị đo độ mở của van cung chính xác đến milimét bằng công nghệ đo laser” để tự động tính toán lưu lượng xả qua tràn; hay “Hệ thống tự động cảnh báo hạ du” mỗi khi nhà máy vận hành phát điện hoặc xả nước qua tràn,…SBA cũng đã nghiên cứu bổ sung thêm tính năng “Tự động báo còi và đèn khi mực nước hồ tăng 10mm trong 10 phút”, được gắn trong thiết bị đo mực nước hồ chính xác milimét. Khi coi hụ chính là cảnh báo lũ về đã được phát đi, cán bộ nhân viên nhà máy phải chủ động chuyển trạng thái, từ vận hành bình thường sang trạng thái vận hành phòng chống lụt bão.

Đề tài nghiên cứu về lý luận và tự chế tạo các thiết bị của công ty đã được tham dự tại “Hội Chợ công nghệ và thiết bị Techmart Hà Nội - 2016”, Tech Dmo (Hội chợ trình diễn Công nghệ tại Đà Nẵng, tháng 12 2017) đánh giá cao, đặc biệt đã được báo cáo tại “Hội nghị quản lý, vận hành an toàn, hiệu quả công trình thủy điện” vào ngày 17/3/2017 do Bộ trưởng Bộ Công Thương Trần Tuấn Anh - chủ trì.

Riêng “Thiết bị đo mực nước hồ chính xác đến milimet” của ông, Cục Sở hữu Trí tuệ đã cấp bằng độc quyền về “Giải pháp hữu ích” và được Chương trình Sáng tạo Việt đưa vào phát sóng số 2 năm 2017.

Kỹ sư Phạm Phong và cán bộ, chuyên gia SBA tại “Hội Chợ công nghệ và thiết bị Techmart Hà Nội - 2016". Bên trái ảnh là thiết bị đo mực nước hồ chính xác đến mili mét.

- Ảnh do nhân vật cung cấp.


Lũ còn phức tạp, thủy điện còn chịu oan sai, người tâm huyết chưa thể có điểm dừng

Không dừng lại ở đó, SBA đã nâng cấp thực hiện các đề tài thành “Công nghệ vận hành xả lũ SBA” và mở rộng nghiên cứu liên hồ sông Ba và Vu Gia – Thu Bồn và đã được UBND tỉnh Phú Yên, Quảng Nam đồng ý.

“SBA mong muốn mang lại giải pháp, công cụ nhằm vận hành xả lũ đơn hồ, liên hồ đạt hiệu quả. Các hồ thủy lợi, thủy điện sẽ có hệ cửa xả như một công cụ đắc lực để vận hành xả lũ tốt hơn lũ tự nhiên, trong thời gian đến. Thủy điện sẽ không còn là tội đồ mỗi khi lũ về mà góp phần mang lại sự bình yên cho đồng bào và hiệu quả tích cực cho địa phương và các chủ đầu tư” – tác giả đề tài nhỏ giọng chia sẻ.

Vào cuối tháng 10/2017, Hiệp hội Năng lượng Việt Nam (VEA) đã phối hợp với Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), Tập đoàn Điện lực Kyushu Nhật Bản (Kyushu) tổ chức “Hội thảo quốc tế giới thiệu công nghệ Nhật bản trong vận hành hồ thủy điện và kiểm soát lũ”.

Được biết, các chuyên gia của Kyushu đã sang Việt Nam nghiên cứu, tìm hiểu để xây dựng chương trình phần mềm hỗ trợ vận hành hồ và kiểm soát lũ. Nguyên lý hoạt động của chương trình dựa vào lượng mưa đo được trên lưu vực để tính toán dự báo lưu lượng nước về hồ, kết hợp mực nước hồ, lưu lượng nước xả qua tràn, lưu lượng chạy máy để tính toán lưu lượng nước về hồ theo thời gian thực, từ đó xây dựng các kịch bản vận hành hồ và xả lũ.

Tuy nhiên, để chương trình phần mềm vận hành chính xác, điều khó khăn nhất hiện nay của họ là trạm đo mưa chưa lắp đặt đủ (5-10km2/trạm),thiết bị mực nước hồ tại các hồ chứa không chính xác, chưa đo được chính xác đến từng centimet !

Ông Hà Ngọc Tuấn (thay mặt Tập đoàn Kyushu) đề nghị cần kết hợp với Công ty Dịch vụ dự báo thời tiết quốc tế Nhật bản (Weathernews) để cung cấp các thông tin dự báo về mưa, lắp đặt đầy đủ các thiết bị đo mưa chính xác, nhằm cung cấp các thông số đầu vào cho Chương trình phần mềm phục vụ tính toán. Phí dịch vụ sẽ gồm: Lắp đặt lần đầu từ 15÷20 triệu USD + phí duy trì bảo dưỡng hàng năm.

Giải pháp công nghệ xả lũ của Tập đoàn Điện lực Kyushu không đảm bảo chính xác việc tính toán lưu lượng nước về hồ, lưu lượng xả qua tràn vì không xác định được chính xác mực nước hồ khi lũ. Hơn nữa phí dịch vụ lắp đặt và phí bảo dưỡng hàng năm là quá khả năng “có thể kham được” cho các thủy điện vừa và nhỏ Việt Nam.

Trình bày tham luận tại “Hội thảo quốc tế giới thiệu công nghệ Nhật bản trong vận hành hồ thủy điện và kiểm soát lũ".

- Ảnh do nhân vật cung cấp.


Sau khi nghe Ông Phạm Phong – Tổng Giám đốc SBA trình bày về “Công nghệ Xả lũ SBA”, chủ trì hội thảo và các chuyên gia từ Nhật Bản đã rất ngạc nhiên và đánh giá cao giải pháp công nghệ vận hành xả lũ của SBA. Nếu nghe chi phí công nghệ vận hành xả lũ của SBA (cho 1 hồ chỉ cần 50.000 USD) thì chắc chắn họ sẽ càng ngạc nhiên đến mức không thể tin là chuyện có thật - ông phân tích thêm.

Công nghệ vận hành xả lũ SBA đang bắt đầu lan tỏa. Khi mọi thủy điện có cửa xả đều áp dụng công nghệ này để vận hành xả lũ thì người dân hạ du sẽ bình yên. Chính quyền sẽ an tâm, chủ hồ sẽ vui niềm vui trọn vẹn.

Kỹ sư Phạm Phong nói cương quyết như thế và giải thích cho chúng tôi biết thêm “cái bề bộn trên bàn làm việc của ông”: Nếu chỉ dừng lại tại đây, thì chưa đạt, SBA đang tiếp tục nghiên cứu vận hành liên hồ cho từng dòng sông, các sông trong cùng một vùng miền thì việc trị thủy cho con sông, cho cụm sông mỗi khi lũ về bất chấp tần suất bao nhiêu mới thật sự hoàn thiện, ý nghĩa…

Nói xong, ông kéo chúng tôi xem thêm các bản đồ được treo cạnh bàn làm việc. Chỉ vào từng bản đồ, ông nhấn mạnh lần nữa: Lũ còn phức tạp, thủy điện còn chịu oan sai, người tâm huyết với thủy điện chưa thể có điểm dừng ngơi nghỉ ….

Lập Xuân Mậu Tuất 2018
Trần Ngọc

 

Theo ICT Đà Nẵng

 

Link bài viết: http://ictdanang.vn/chi-tiet?articleId=34838




TÌNH HÌNH SẢN XUẤT
Ngày: 19/10/2018
Nhà máy KHE DIÊN

 
Công suất (MW): 0,0 / 9
Sản lượng: (triệu KWh)
   ngày: 0,000
   tháng: 0,554
   năm: 26,695 / 42
Mực nước hồ: (m)
   tối thiểu: 187,44
   hiện tại: 195,21
   tối đa: 206,94
Tình trạng thiết bị: Tốt, dừng
dự phòng



Ngày: 19/10/2018
Nhà máy KRÔNG H'NĂNG

 
Công suất (MW): 0,0 / 64
Sản lượng: (triệu KWh)
   ngày: 0,000
   tháng: 3,824
   năm: 107,502 / 180
Tình trạng thiết bị: Tốt, dừng
dự phòng

Xem thông tin các ngày khác



Bản quyền © thuộc Công ty cổ phần Sông Ba
Địa chỉ: 573 Núi Thành - Q. Hải Châu - TP. Đà Nẵng
Điện thoại: 0236.3653592 - 0236.2215592
Email: sba2007@songba.vn
LƯỢT TRUY CẬP:11.056.708
ĐANG TRỰC TUYẾN: 51